Deze introductie serious games is onderverdeeld in vier verschillende artikelen die in de loop van de week beschikbaar komen: (1) Introductie, (2) Edutainment, game-based learning, persuasive games, (3) Advertising en (4) Cijfers en trends. De PowerPoint-slides kun je hier downloaden.

Advertising

Naast educatieve doelen kunnen games dus ook hele andere doelen nastreven. Dit wordt nog meer duidelijk wanneer je kijkt naar advertising: reclame maken met behulp van games. Hier zijn vele vormen mogelijk zoals branding, in-game advertising en viral games.

Je ziet het tegenwoordig wat minder maar je kunt natuurlijk een hele game onder jouw merknaam laten ontwikkelen. Dat dit ook al niet nieuw is laat de Coca Cola versie van Monopoly zien. Maar wellicht zijn er nog mensen die zich herinneren dat je bij een paar potten Calvé Pindakaas ooit een Kameleon bootrace spel kon krijgen. Zulke branded games worden vaak geheel in opdracht vervaardigd maar soms koopt een merk een bestaand spel en injecteert dan haar logo’s en beeldmerken. De identiteit van de organisatie valt dan minder makkelijk samen met de game maar het is een goedkopere oplossing dan een gehele game laten ontwikkelen.

In-game advertising

Burnout is een puur entertainment spel voor o.a. de XBox 360 console van Microsoft. Consumenten betalen zomaar $60 voor zo’n spel en nog meer voor de benodigde hardware console. In deze race game kun je racen door steden en een beetje stad heeft natuurlijk reclameborden. In plaats van nepborden te maken of bestaande borden zomaar na te tekenen is voor een andere oplossing gekozen: de advertenties worden via internet gedownload en in de game verwerkt. Zo kon het dat je opeens Obama voorbij racet!

Er zijn wel risico’s verbonden aan deze vorm van adverteren. Al past een reclamebord misschien in een stad of langs de rand van een sportveld; niet alle games lenen zich zo gemakkelijk voor reclame. Bovendien is de hardcore gamer die goed heeft betaald voor het spel waarschijnlijk niet gediend van ongevraagde reclame. Om te voorkomen dat spelers juist negatieve associaties met een merknaam ontwikkelen is het zaak advertenties altijd af te wegen en aante passen aan de gameplay en setting van de game. In onderstaande Photoshop-edit zie je een doembeeld van veel gamers.

Een voorbeeld waarbij advertenties op een passende manier zijn gecombineerd met gaming is Neurocampus. Deze site presenteert een campus waarbij je bij de verschillende faculteiten je hersens kunt trainen met taal- en rekenoefeningen. Maar wat blijkt? Allereerst is Neurocampus niet alleen de online game, maar ook een tijdschrift dat in de game weer onder de aandacht wordt gebracht. Daarnaast zijn verschillende paviljoens verhuurd aan bijvoorbeeld de ANWB en Sunparks. De oefeningen gaan dan over het vakgebied van de adverteerder. In de wandelgang kom je bovendien bijvoorbeeld een Alpro Soja bar of Simon Levelt koffie tegen. Sommige adverteerders zijn helemaal gekoppeld aan de game en beloven prijzen voor de hoogste score van de maand.

Zo ver hoeft het allemaal niet te gaan. Branded games of in-game advertising vergen een grote detailkennis van games en de gamesmarkt om de juiste doelgroep op de juiste manier te vinden. Makkelijker en goedkoper is het adverteren rondom games. Zo kun je op een spellen site als spelletjes.nl gemakkelijk een banner laten zien. Omdat een speler weet dat een webgame een laadtijd heeft is hij of zij best bereid even te wachten. In deze laadtijd kunnen op roulatiebasis ook advertenties worden getoond. Op dit moment is bijvoorbeeld een reclame voor Ola ijs in roulatie.

Over de effectiviteit van in-game advertising en advertenties rondom games is nog de nodige discussie. Hoewel er een grote massa is te bereiken qua aantallen is het nog de vraag hoeveel spelers de advertenties zien en hoeveel hierop actie ondernemen (conversie). In een empirisch onderzoek met behulp van eye-tracking onderzoeken we op de Hanzehogeschool de focus van spelers van games met reclame. In dit filmpje ziet u mij een spel spelen. De rode vlekken geven aan waar mijn ogen zich richten — niet op de advertenties in ieder geval. Een kanttekening hierbij is dat de aandacht van een bezoeker best iets buiten de focus van het oog kan liggen. Daarom moet daarnaast met interviews worden vastgesteld wat het resultaat bij de speler is.

Voordelen

Een aantal voordelen van serious games zijn al naar voren gekomen. Allereerst kan het kostenbesparend werken: het is op langere termijn wellicht goedkoper een simulator te laten bouwen dan om een volledig marine fregat enkele weken voor anker te laten liggen bij een zeevaartschool. Rampenoefeningen kunnen efficienter in de praktijk worden uitgevoerd wanneer de hulpverleners een virtueel trainingsprogramma hebben doorlopen. Beslissingsmaker kunnen vaker en gemakkelijker oefenen met strategische beslissingen onder tijdsdruk.

Het belangrijkste voordeel dat games vanuit hun natuur bieden is directe feedback. In een normale leersituatie krijg je vaak pas op een later moment feedback op handelen of gedrag. In een game kan dit direct — je krijgt strafpunten of moet een taak opnieuw uitvoeren. In een rijsimulator kan een instructeur drie leerlingen tegelijk feedback geven, wat weer een kostenbesparing is.

De situaties in een game zijn herhaalbaar. Dat betekent dat een speler exact dezelfde situatie opnieuw kan oefenen en ontvangen feedback direct kan verwerken in gedragsverandering. Bovendien kunnen specifieke situaties ingericht worden die training behoeven. Tot slot kan een game detecteren wat een speler goed en fout doet en zou automatisch een individuele leerweg kunnen worden aangeboden met scenario’s en situaties die juist voor die trainee van belang zijn. Resultaten kunnen worden gemonitord en gebruikt worden in evaluaties of nabesprekingen. Het handelen kan via een replay-modus achteraf bekeken worden zonder dat video-apparatuur storend of afleidend werkt.

Nadelen

Serious games zijn natuurlijk geen silver bullet. Ze zijn niet de oplossing voor alles en kennen zeker ook belangrijke nadelen. Allereerst speelt hier ook het kostenaspect een rol. Doordat het ontwikkelen van een game een complex en arbeidsintensief proces is, is het ook een dure aangelegenheid. Mits goed gepositioneerd kan een game zich terugverdienen maar dan moet er wel sprake zijn van een lange termijn investering en de volledige bereidheid bedrijfsprocessen of lesprogramma’s aan te passen.

Tot op heden lenen games zich slecht voor aanpasbare content. Natuurlijk kunnen levels en modellen worden aangepast maar het ontwerpen en bewerken van gerichte leersituatie of een scenario kost meer werk. Vergelijk het met het aanpassen van een video tutorial ten op zichte van het wijzigen van een sheet in een PowerPoint-presentatie. Hierdoor kan het zijn dat een game al snel niet meer aansluit bij de laatste lesstof of methodes en daardoor in vergetelheid raakt. Uiteraard verbetert dit aspect met het voortschrijden van inzicht en technologie. Het initiatief Business Games a la Carte richt zich onder andere ook op deze verbeterde onderhoudbaarheid.

Tot slot moet gerealiseerd worden dat serious games niet altijd de beste keus zijn. Sommige mensen en sommige doelgroepen zijn niet geinteresseerd in games of hebben er zelfs bezwaren tegen. Op andere vlakken is een praktijksimulatie niet realistisch genoeg — bijvoorbeeld op het gebied van sociale interactie tussen mensen.

Specifiek op het gebied van edutainment en (vooral) game-based learning wordt nog veel onderzoek verricht. De zoektocht richt zich met name op het formuleren van kritische succesfactoren bij het ontwikkelen en inzetten van serious games. In het afstudeeronderzoek van Leon Meijberg (Onderwijs leert: Serious Gaming & E-learning, Hanzehogeschool 2009), waarover later wellicht meer, wordt hier dieper op ingegaan. Een ander onderzoeksgebied is het meten van effectiviteit: hoe bepaal je nu of een game effectief is geweest? De laatste conclusies zijn dat de context waarin een game wordt ingezet kritisch is voor het slagen ervan. Dit betekent dat serious games het effectiefst zijn wanneer ze worden gepositioneerd in een lesprogramma en voorzien van voorbereiding, instructies en nabespreking en evaluatie.

Op het gebied van adverteren zijn branded games vooral weggelegd voor de grotere merken. Voor kleinere bedrijven, regionale of lokale bedrijven of ideëele organisaties zijn dergelijke games al gauw te duur. In samenwerking met bijvoorbeeld HBO-studenten kan er echter heel wat mogelijk gemaakt worden. Dit is te zijn bij bijvoorbeeld Veilig Verkeer Nederland en verschillende openbare bibliotheken. Andere reclamevormen zijn laagdrempeliger en haalbaar. Maar het blijft van belang dit altijd doordacht te doen. Voor je het weet ontstaat juist een negatieve associatie met het merk of de boodschap.