Afgelopen vrijdag mocht ik op het ICM Congres met Ballen, het alumni-congres van het Instituut voor Communicatie & Media, iets vertellen over serious games. Doordat Wubbo Ockels iets meer tijd nam voor zijn sympathieke oproep Ladies First en we op tijd klaar moesten zijn voor de ontvangst van (nu nog) burgemeester Wallage, moest ik het een beetje inkorten. Hier alsnog het hele verhaal, wat voor anderen ook een handige introductie op serious games kan zijn denk ik.

Deze introductie serious games is onderverdeeld in vier verschillende artikelen die in de loop van de week beschikbaar komen: (1) Introductie, (2) Edutainment, game-based learning, persuasive games, (3) Advertising en (4) Cijfers en trends. De PowerPoint-slides kun je hier downloaden.

Serious games zijn niets nieuws

Laatst was mijn moeder bij ons op bezoek en zij stelde voor een spel te spelen. De keus viel op Scrabble — een spel van vlak na de oorlog. Terugdenkend aan hoe we vroeger thuis ook wel scrabbleden bedacht ik mij dat je daar eigenlijk je taalgevoel en woordschat mee traint en vergroot. En van Monopoly leer je eigenlijk ook hoe je geld maar een keer kunt uitgeven en hoe je kunt onderhandelen. Ook al was dit misschien niet de eerste bedoeling van de makers kun je heel goed spelend leren met deze spellen.

Serious games zijn niets nieuws — we leren al heel lang door spel. Je kunt dit terugzien in de dierenwereld: jonge leeuwenwelpen weten dondersgoed dat ze niet echt met elkaar aan het vechten zijn. Ze bijten niet door maar oefenen wel hun reactiesnelheid en aanvallen in hun stoeipartijen. Al in 1970 verscheen er een boek met als titel Serious Games. Pas in de laatste 5 tot 10 jaar is het fenomeen sterker naar voren gekomen — zo niet gehypet — en tegenwoordig bedoelen we vooral computerspellen.

Dat serious games niet saai, lelijk of qua technologie en visualisatie achtergesteld hoeven te zijn bewijst de first-person game Evolver van Dimension M. In deze 3D-game gaat de speler, gewapend met een elektrogun, speciaal vizier en analyser tools een avontuur op een eiland tegemoet. Maar schijn bedriegt: de missies moeten worden opgelost door wiskundige puzzels op te lossen. Zo moeten de radarzenders met een frequentie die een priemgetal is worden uitgeschakeld of moet uit een collectie tonnen de juiste getallen piramide worden gebouwd om verder te komen. Vergeleken met een echte volledige 3d-titel als Return to Castle Wolfenstein doet deze serious game weinig onder. Van beide games zijn gratis demoversies te downloaden.

Serious Games definitie

Zoals gebruikelijk is het ondoenlijk om tot een eenduidige definitie te komen. Maar in dit uitzonderlijke geval valt mijn interpretatie nagenoeg samen met de definitie op Wikipedia: serious games zijn games die primair een ander doel hebben dan entertainment. Omdat een game per definitie om vermaak draait bevatten serious games deze kwaliteit ook. Het primaire doel ligt echter op een ander vlak — bijvoorbeeld educatie, training of reclame. In deze zin zou je kunnen zeggen dat serious games de fun-factor van games als vehikel gebruiken om een ander doel te bereiken.

Er is veel discussie over de balans tussen serious en game. Teveel of te duidelijke doelstellingen leiden een speler af en kunnen zelfs weerstand oproepen, wat er toe leidt dat een speler stopt met spelen. Inherent aan spel is een bereidheid van een speler om te spelen (lusory attitude) dus je kunt iemand niet dwingen. Serious doelstellingen van games hoeven de gameplay niet per se te bijten, maar zonder deze elementen garandeert niets dat je je leer- of marketingdoel weet te bereiken. Aan de andere kant kunnen veel gamers voorbeelden noemen van zaken die ze uit normale games hebben geleerd (denk aan oog-handcoordinatie of strategische beslissingen nemen).